ความหมายคำศัพท์และค่าต่างๆในสเปคหรือคุณสมบัติของน้ำมันหล่อลื่น

ขณะอ่านสเปคหรือคุณสมบัติของน้ำมันหล่อลื่น อาจจะเจอคำศัพท์หรือค่าต่าง ๆ ที่อ่านแล้วไม่ค่อยแน่ใจว่าหมายความว่าอะไร ดังนั้นลองมาทำความเข้าใจกับคำศัพท์เหล่านี้กันก่อนดีกว่า เพื่อที่จะได้เข้าใจมากขึ้นเวลาอ่านสเปคน้ำมันหล่อลื่น

ความหนืด (Viscosity)

คือ ความข้น ใส หรือความต้านทานการไหลของน้ำมัน การวัดความหนืดในระบบมาตรฐานสากล ใช้หน่วยเป็น เซนติสโตก (cSt) วัดที่ 40°C หรือ 100°C

• น้ำมันใส ความหนืดต่ำ ไหลง่าย เยื่อหรือฟิล์มน้ำมันหล่อลื่นบาง มักใช้กับงานที่มีรอบสูง อุณหภูมิต่ำและแรงกดต่ำ

• น้ำมันข้น ความหนืดสูง ไหลยาก เยื่อฟิล์มน้ำมันหล่อลื่นหนา มักใช้กับงานที่มีรอบต่ำ อุณหภูมิสูงและแรงกดสูง

• น้ำมันเมื่อร้อนจะใสลง (ความหนืดลดลง) เมื่อเย็นจะข้นขึ้น (ความหนืดเพิ่มขึ้น)

ดัชนีความหนืด (Viscosity Index หรือ VI)

คือ อัตราการเปลี่ยนแปลงของความหนืดน้ำมันเมื่อต้องเผชิญกับอุณหภูมิเปลี่ยนไป เป็นคุณสมบัติสำคัญของน้ำมัน โดยเฉพาะในงานที่มีอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมาก เช่น น้ำมันหล่อลื่นสำหรับยานยนต์

• น้ำมันที่มีอัตราการเปลี่ยนแปลงความหนืดน้อย เรียกว่า มีดัชนีความหนืดหรือ VI สูง

• น้ำมันที่มีอัตราการเปลี่ยนแปลงความหนืดมาก เรียกว่า มีดัชนีความหนืดหรือ VI ต่ำ

• น้ำมันพื้นฐานชนิดพาราฟินิคจะมีค่า VI สูงประมาณ 95–115 จึงเหมาะสำหรับใช้ทำน้ำมันหล่อลื่นสำหรับยานยนต์ น้ำมันเกียร์ และน้ำมันไฮดรอลิค

• น้ำมันพื้นฐานชนิดนาฟธีนิกมีค่าดัชนี VI ต่ำ ประมาณ 60–75 แต่มีค่าจุดหยุดไหล (Pour Point) ต่ำด้วย จึงเหมาะใช้ทำน้ำมันหล่อลื่นของระบบทำความเย็นเป็นต้น

ความต้านทานการรวมตัวกับออกซิเจน (Oxidative Resistance)

น้ำมันเป็นส่วนผสมของไฮโดรคาร์บอนจึงสามารถทำปฏิกิริยารวมตัวกับออกซิเจนได้ โดยปฏิกิริยาการรวมตัวจะเกิดเร็วขึ้นเมื่ออุณหภูมิสูงกว่า 120°C จะช่วยเร่งให้เกิดการรวมตัวทางเคมีอย่างรวดเร็ว ผลคือเกิดตะกอนโคลน (Sludge) และยางเหนียว (Varnish) ทำให้น้ำมันข้นขุ่น เกิดกรดซึ่งจะกัดกร่อนผิวโลหะเร่งการเสื่อมสภาพลง ทำให้อายุการใช้งานสั้นลง

• น้ำมันพื้นฐานชนิดพาราฟินิค แม้จะมีคุณสมบัติดีกว่าอยู่แล้ว แต่ต้องเติมสารเคมีเพิ่มคุณภาพด้านทนทานการรวมตัวกับออกซิเจน (Oxidation Inhibitor) เพื่อให้สามารถใช้งานได้ยาวนานขึ้น

จุดวาบไฟ (Flash Point)

คือ อุณหภูมิที่น้ำมันเริ่มระเหยกลายเป็นไอในปริมาณที่มากพอจะจุดติดไฟได้ น้ำมันเครื่องยนต์จะมีจุดไฟวาบประมาณ 220–250°C ตัวชี้วัดคุณภาพนี้สัมพันธ์กับความระเหย (Volatility) ของน้ำมัน คือน้ำมันที่มีค่าจุดวาบไฟต่ำกว่าก็จะมีการระเหยมากกว่า การสูญเสียความหนืดความใสจากไฟลุกวาบ (กินน้ำมันเครื่องมากกว่า) การวัดจุดวาบไฟสำหรับน้ำมันหล่อลื่น ใช้วิธี ASTM D 92 ด้วยเครื่องมือ CLEVELAND OPEN CUP (COC)

จุดไหลเท (Pour Point)

คือ อุณหภูมิต่ำที่สุดที่น้ำมันหยุดไหล จะบอกถึงความสามารถในการใช้งานอุณหภูมิต่ำมาก